شاید اگر قرار باشد در مورد دغدغههای مشترک بدنسازان صحبت کنیم، ترس از ریزش مو یکی از مهمترین آنها باشد. دیدن تارهای موی ریخته روی زمین باشگاه، میتواند به کابوسی برای کسانی تبدیل شود که سخت در تلاش برای ساختن یک فیزیک بدنی عالی هستند. این سؤال، که آیا مکملهای مورد علاقه ما واقعاً عامل تخریب موهایمان هستند، مدتهاست که در محافل ورزشی مطرح میشود.
پاسخ کوتاه و سرراست نیست؛ علم نشان میدهد که داستان کمی پیچیدهتر است و ریزش مو به ندرت صرفاً به دلیل مصرف مکمل اتفاق میافتد، بلکه این فرایند بیشتر به استعداد ژنتیکی و تغییرات هورمونی وابسته است. ما اینجا هستیم تا با نگاهی عمیق به تحقیقات، پرده از این حقیقت برداریم و بررسی کنیم که کدام مکملها مظنون اصلی این داستان هستند و چگونه میتوانیم این روند را مدیریت کنیم.
مکمل های بدنسازی باعث ریزش مو می شود؟
بگذارید از همین ابتدا صریح باشیم: مکملهای بدنسازی استاندارد، مانند کراتین یا پروتئین، در افراد فاقد سابقه ژنتیکی ریزش مو، به خودی خود باعث طاسی نمیشوند. ریزش مو با الگوی مردانه یا آلوپسی آندروژنیک، یک بیماری ارثی است که به طور مستقیم با حساسیت فولیکولهای مو به هورمونی به نام دیهیدروتستوسترون (DHT) مرتبط است.
زمانی که بحث مکملها به میان میآید، آنها میتوانند نقش کاتالیزور یا تسریعکننده را ایفا کنند. به عبارت دیگر، اگر ژنهای شما از قبل برای ریزش مو تنظیم شده باشند، برخی مکملهای خاص ممکن است با ایجاد تغییرات هورمونی، دکمه «شروع» را زودتر از موعد فشار دهند و روند را سرعت ببخشند.
علم پشت قضیه: چگونه هورمونها مو را تحت تأثیر قرار میدهند؟
کلید اصلی درک رابطه بین بدنسازی و ریزش مو، هورمون تستوسترون است. این هورمون که برای رشد عضلانی حیاتی است، میتواند توسط آنزیمی به نام ۵-آلفا ردوکتاز به دیهیدروتستوسترون یا DHT تبدیل شود. DHT قویترین آندروژن بدن است و عملکرد آن در فولیکولهای مو کاملاً مخرب است.
برای افرادی که به لحاظ ژنتیکی مستعد هستند، DHT به فولیکولهای مو متصل شده و باعث کوچک شدن تدریجی آنها میشود؛ فرایندی که مینیاتوری شدن نام دارد. نتیجه نهایی این فرایند، تولید تارهای موی نازکتر و کوتاهتر است که در نهایت منجر به طاسی میشود. مکملهایی که سطح تستوسترون یا نرخ تبدیل آن به DHT را بالا میبرند، دقیقاً اینجا وارد عمل میشوند.
کدام مکمل بدنسازی باعث ریزش مو می شود؟
تمرکز اصلی باید روی مکملهایی باشد که به طور مستقیم بر محور هورمونی بدن اثر میگذارند. در لیست زیر، مظنونان اصلی که بیشترین ارتباط را با تشدید ریزش مو دارند، بررسی شدهاند:
۱. کراتین (مظنون اصلی)
کراتین مونوهیدرات، بدون شک یکی از مؤثرترین و پرطرفدارترین مکملها برای افزایش قدرت و حجم است. تحقیقات گستردهای در مورد کراتین انجام شده و عموماً آن را بیخطر میدانند. با این حال، یک مطالعه کلیدی در سال ۲۰۰۹ روی بازیکنان راگبی نشان داد که مصرف کراتین باعث افزایش قابل توجه سطح DHT در آنها شده است.
اگرچه این مطالعه نیاز به تکرار دارد تا قطعیت پیدا کند، اما همین یک پژوهش، زنگ خطر را برای افراد مستعد ریزش مو به صدا درآورد. نکته اینجاست که کراتین شاید با افزایش DHT، فولیکولهای حساس را سریعتر تحریک کند. برای بسیاری، کراتین یکی از پایههای رژیم غذایی برای کسب نتیجه است، اما اگر نگران موهای خود هستید، میتوانید به دنبال جایگزینهای دیگری باشید یا با دوز پایینتر آن را مصرف کنید. دانستن اینکه بهترین مکمل برای بدنسازی کدام است، همیشه نیازمند ارزیابی ریسک در مقابل سود است.
۲. پروتئینهای ایزوله و غنیشده با لوسین
تأکید میشود که مصرف عادی پروتئین رژیمی نه تنها مضر نیست، بلکه برای سلامت مو نیز حیاتی است. مشکل بالقوه از پروتئینهای بسیار فرآوریشده و ایزولهشده نشأت میگیرد.
برخی تحقیقات نشان میدهند که تمرکز بالای آمینواسیدهای شاخهدار (BCAAs)، به ویژه لوسین، که در کنسانترههای پروتئین وی و ایزولهها بسیار زیاد است، میتواند با افزایش سطح فاکتور رشد شبه انسولین (IGF-1)، سرعت ریزش مو را در افراد مستعد افزایش دهد. اگرچه این ارتباط هنوز ضعیف است و تنها زمانی مطرح میشود که مصرف پروتئینهای ایزوله بسیار بالا باشد، اما دلیلی است برای انتخاب نوع پروتئین با آگاهی بیشتر.
۳. استروئیدهای آنابولیک آندروژنیک
اگرچه استروئیدهای آنابولیک به معنای مکمل نیستند و مواد کنترل شده دارویی به حساب میآیند، اما متأسفانه در باشگاهها مصرف میشوند و لازم است ارتباط آنها با ریزش مو کاملاً روشن شود. استروئیدها با تزریق مستقیم دوزهای فوقالعاده بالایی از تستوسترون یا مشتقات آن به بدن، سطح آندروژنها را به شدت افزایش میدهند.
این افزایش شدید، منجر به تبدیل مقادیر بسیار زیادی از تستوسترون به DHT شده و در نتیجه، ریزش مو را به صورت سریع و غیرقابل بازگشت در افراد مستعد تسریع میکند. علاوه بر ریزش مو، عوارض مکمل های بدنسازی که ماهیت هورمونی دارند، شامل آکنه شدید، مشکلات کبدی و نوسانات خلقی جدی نیز هستند.
چگونه بدنسازی کنیم و موهایمان را حفظ کنیم؟
نگران نباشید. اگرچه نمیتوانید ژنتیک خود را تغییر دهید، اما میتوانید محیط هورمونی بدن خود را مدیریت کنید و بدنسازی را به روشی هوشمندانه ادامه دهید:
۱. کنترل دوز کراتین: اگر نگران هستید، کراتین را در دوزهای پایینتر (۲ تا ۳ گرم در روز) مصرف کنید و از فازهای بارگیری سنگین صرف نظر نمایید.
۲. مصرف پودر پروتئین کمتر فرآوری شده: به جای استفاده از پروتئین وی ایزوله با غلظت بالای BCAA، به سراغ پودرهای کازئین یا پروتئینهای پایه گیاهی بروید که ترکیب آمینواسیدی متعادلتری دارند.
۳. مکملهای مسدودکننده DHT: برخی مکملهای طبیعی مانند عصاره ساو پالمتو (نخل ارهای) یا روغن تخم کدو، میتوانند به صورت خفیف مانع فعالیت آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز شوند و تبدیل تستوسترون به DHT را کاهش دهند. البته تأثیر این موارد از داروهای تجویزی کمتر است.
۴. نظارت بر وضعیت مو: با یک متخصص پوست یا یک متخصص کاشت مو مشورت کنید تا از داروهای مؤثر مانند ماینوکسیدیل یا فیناستراید برای مهار DHT استفاده نمایید. این داروها اغلب مؤثرترین راهکار برای افراد مستعد ژنتیکی هستند.
در نهایت، تعادل حرف اول را میزند. ریزش مو در بدنسازان یک پدیده چندعاملی است که ریشه در ژنتیک دارد، اما انتخابهای هوشمندانه در مورد مکملها و مدیریت هورمونها، میتواند به شما کمک کند تا هم عضلات خود را بسازید و هم موهای خود را تا جای ممکن حفظ نمایید.
