در دنیای تناسب اندام و افزایش حجم عضلانی، مکملهای پروتئینی نقش محوری ایفا میکنند. در میان انواع مختلف، پروتئین وی به دلیل سرعت جذب بالا و پروفایل کامل آمینواسیدها، جایگاه ویژهای دارد. اما این محبوبیت گسترده، با یک پرسش رایج و نگرانکننده همراه است: آیا مصرف این مکمل قدرتمند میتواند عامل بروز یا تشدید جوش صورت (آکنه ولگاریس) باشد؟
**سلب مسئولیت:** اطلاعات ارائه شده جنبه مشورتی داشته و نباید جایگزین مشورت با متخصص تغذیه یا پزشک متخصص پوست گردد.
پروتئین وی باعث جوش صورت می شود؟
پروتئین وی یک منبع پروتئینی با ارزش بیولوژیکی بسیار بالا است که به سرعت جذب بدن میشود و آمینواسیدهای ضروری را برای ترمیم بافت عضلانی فراهم میآورد. با وجود فواید انکارناپذیر، مطالعات اخیر حاکی از آن است که این مکمل در افراد مستعد، میتواند عامل تحریک و تشدید آکنه ولگاریس باشد. این ارتباط نه به دلیل محتوای پروتئینی صرف، بلکه به واسطه تأثیرات بیوشیمیایی آن بر سیستم اندوکرین و مسیرهای سیگنالینگ سلولی صورت میگیرد.
مکانیسم اصلی دخیل در این فرآیند، واکنشی است که بدن به سطح بالای انسولینزایی این مکمل نشان میدهد.
نقش فاکتور رشد شبه انسولین (IGF-1)
پروتئین وی، به ویژه نوع کنسانتره آن، به شدت سطح سرمی انسولین و فاکتور رشد شبه انسولین (IGF-1) را افزایش میدهد. IGF-1 یک هورمون آنابولیک قوی است که برای رشد عضلات حیاتی است، اما در عین حال، محرکی قدرتمند برای غدد سباسه (چربیساز) پوست به شمار میرود.
افزایش IGF-1 باعث دو اتفاق اصلی میشود:
- افزایش تولید سبوم: غدد چربی را وادار به تولید بیش از حد سبوم (چربی پوست) میکند.
- هایپرکراتینیزاسیون: باعث افزایش تولید و انباشتگی سلولهای کراتینوسیت در دهانه فولیکول مو میشود که نتیجه آن بسته شدن منافذ و ایجاد محیطی مناسب برای رشد باکتریهای مولد آکنه است.
تأثیر پروتئین وی بر سیستم mTORC1
جدیدترین تحقیقات نشان میدهند که مسیر mTORC1 (مجموعه کیناز هدف راپامایسین در پستانداران) نقش اساسی در بروز آکنه ناشی از رژیم غذایی دارد. پروتئین وی به دلیل داشتن مقادیر بالای لوسین (یک آمینواسید شاخهدار) به طور مستقیم مسیر سیگنالینگ mTORC1 را فعال میکند.
فعالسازی طولانیمدت mTORC1 نه تنها برای سنتز پروتئین عضلانی مهم است، بلکه به طور غیرمستقیم تولید سبوم و التهاب پوستی را تقویت کرده و به این ترتیب، زمینه ساز بروز آکنههای التهابی و مقاوم میشود.
آیا نوع پروتئین وی در ایجاد آکنه تفاوت ایجاد میکند؟
پاسخ کوتاه مثبت است. تفاوت در فرآوری مکمل میتواند میزان تحریککنندگی آن برای پوست را تغییر دهد:
۱. وی کنسانتره (Concentrate): این نوع حاوی مقادیری لاکتوز و چربی است و قدرت انسولینزایی بیشتری دارد. بنابراین، احتمال تشدید آکنه با مصرف وی کنسانتره بالاتر است.
۲. وی ایزوله (Isolate): فرآوری آن دقیقتر است، میزان لاکتوز و چربی کمتری دارد و معمولاً انتخاب بهتری برای افرادی است که پوست مستعد جوش دارند، زیرا تأثیرات انسولینزایی آن تا حدی تعدیل شده است.
۳. وی هیدرولیز شده (Hydrolyzed): این پروتئین از قبل به پپتیدهای کوچکتری تجزیه شده است. اگرچه جذب آن فوقالعاده سریع است، اما برخی مطالعات نشان میدهند که سرعت جذب بسیار بالا میتواند به طور ناخواسته سیستم IGF-1 را تحریک کند، هرچند شواهد در این باره متناقض است.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر آکنه ناشی از پروتئین وی هستند؟
مصرف پروتئین وی لزوماً برای همه افراد جوشزا نیست. خطر بروز آکنه معمولاً در شرایط زیر افزایش مییابد:
- سابقه خانوادگی آکنه: افرادی که سابقه آکنه ولگاریس شدید در نوجوانی یا بزرگسالی داشتهاند، دارای استعداد ژنتیکی قویتری هستند.
- دوز مصرف بالا: مصرف روزانه مقادیر بسیار زیاد (بیش از دو یا سه پیمانه) پروتئین وی که فراتر از نیاز بدن باشد، اثرات هورمونی را تشدید میکند.
- مصرف پروتئینهای ترکیبی: مکملهایی که حاوی کراتین، تستوسترون یا محرکهای هورمونی دیگر در کنار پروتئین وی هستند، احتمال بروز مشکلات پوستی را به میزان قابل توجهی افزایش میدهند.
راهکارهای کاهش آکنه هنگام مصرف مکمل
اگر پس از شروع مصرف پودرهای پروتئینی دچار مشکلات پوستی شدید، لازم است بدانید که آکنه تنها یکی از عوارض پودر پروتئین وی نیست و ممکن است علائم گوارشی یا حساسیتهای دیگری نیز بروز کند. بهترین استراتژی شامل تعدیل دوز مصرفی و تغییر نوع مکمل است:
۱. تغییر منبع پروتئین:
اگرچه پروتئین وی محبوب است، میتوانید مکملهای با منشأ غیرلبنی را جایگزین کنید. پروتئینهای گیاهی مانند پروتئین نخود، برنج یا شاهدانه به طور معمول سطح انسولین را به اندازه وی افزایش نمیدهند. همچنین، کازئین (پروتئین دیرهضم شیر) نسبت به وی تأثیر کمتری بر IGF-1 دارد.
۲. کنترل دوز و زمانبندی:
مصرف پروتئین وی را به حداقل دوز مؤثر کاهش دهید. به جای مصرف یکباره یک دوز بزرگ، آن را به دو یا سه وعده کوچکتر در طول روز تقسیم کنید. مصرف پروتئین در کنار غذاهایی با شاخص گلایسمی پایین میتواند به کنترل بهتر پاسخ انسولین کمک کند.
۳. تقویت روتین پوستی:
همزمان با مصرف مکمل، از محصولات موضعی حاوی اسید سالیسیلیک یا بنزوئیل پروکساید برای کنترل تولید سبوم و کاهش التهاب استفاده کنید. حفظ بهداشت پوست بلافاصله پس از تمرین ورزشی نیز بسیار حیاتی است.
نتیجهگیری
شواهد علمی نشان میدهد که ارتباط مستقیمی بین مصرف پروتئین وی و تشدید آکنه، به ویژه در افراد مستعد ژنتیکی، وجود دارد. این رابطه از طریق تحریک مسیرهای هورمونی IGF-1 و mTORC1 رخ میدهد که منجر به افزایش چربی پوست و بسته شدن منافذ میشود. اگر دچار آکنه مزمن یا شدید هستید و تمایل به قطع مصرف مکمل ندارید، توصیه میشود که به جای نوع کنسانتره، از وی ایزوله استفاده کرده یا مکملهای گیاهی را جایگزین نمایید.
