شلغم، این ریشه زمستانی پرخاصیت، از دیرباز به عنوان یک سوپرغذا در فرهنگ غذایی ایرانی و بسیاری از نقاط جهان شناخته میشود. شلغم سرشار از ویتامینهای C و K، فیبر و ترکیبات آنتیاکسیدانی است و معمولاً برای تقویت سیستم ایمنی بدن، به ویژه در فصول سرد، توصیه میشود. با این حال، مانند هر ماده غذایی دیگری، مصرف شلغم نیز برای برخی گروههای خاص میتواند با عوارض جانبی یا تداخلات دارویی همراه باشد. شناخت این موارد منع مصرف ضروری است تا مصرفکنندگان بتوانند با آگاهی کامل از فواید آن بهرهمند شوند.
چه کسانی نباید شلغم بخورند؟
اگرچه خواص شلغم بسیار زیاد است، ترکیبات خاصی که در ساختار آن وجود دارد، ممکن است برای افرادی با شرایط پزشکی خاص، مضر باشد. در ادامه به مهمترین گروههایی که باید در مصرف شلغم احتیاط کنند یا از آن اجتناب نمایند، اشاره شده است.
افراد مبتلا به اختلالات تیروئید
یکی از مهمترین موارد منع مصرف شلغم مربوط به عملکرد غده تیروئید است. شلغم، مانند سایر سبزیجات خانواده کلمها (براسیکا)، حاوی ترکیباتی به نام گواتروژن است. گواتروژنها میتوانند در جذب ید توسط غده تیروئید اختلال ایجاد کنند. ید برای تولید هورمونهای تیروئیدی ضروری است.
افرادی که از قبل دچار کمکاری تیروئید (هیپوتیروئیدی) هستند یا مبتلا به گواتر (بزرگ شدن غده تیروئید) هستند، باید مصرف شلغم خام را محدود کنند. در این افراد، مصرف مقادیر زیاد گواتروژنها میتواند وضعیت تیروئید را بدتر کرده و روند درمان را مختل سازد. با این حال، توجه داشته باشید که پختن شلغم میتواند میزان ترکیبات گواتروژنیک را تا حد زیادی کاهش دهد.
بیماران مصرفکننده داروهای رقیقکننده خون (ضد انعقاد)
شلغم منبع بسیار خوبی از ویتامین K است. ویتامین K نقش حیاتی در فرآیند لخته شدن خون دارد. در حالی که این موضوع برای اکثر افراد مفید است، افرادی که داروهای رقیقکننده خون (مانند وارفارین) مصرف میکنند، باید مراقب مصرف مواد غذایی حاوی ویتامین K بالا باشند.
مصرف بیش از حد شلغم میتواند با داروهای ضد انعقاد تداخل داشته باشد و اثرگذاری دارو را کاهش دهد یا خنثی سازد و خطر تشکیل لخته خون را افزایش دهد. این بیماران باید میزان مصرف ویتامین K خود را ثابت نگه دارند و قبل از تغییر رژیم غذایی خود، حتماً با پزشک معالج یا متخصص تغذیه مشورت کنند.
کسانی که به سندرم روده تحریکپذیر (IBS) و نفخ شدید مبتلا هستند
شلغم یک سبزیجات سرشار از فیبر و همچنین کربوهیدراتهای خاصی است که تحت عنوان FODMAP شناخته میشوند. این ترکیبات برای برخی افراد، به ویژه مبتلایان به سندرم روده تحریکپذیر (IBS) یا کسانی که دستگاه گوارش حساسی دارند، دشوار هضم میشوند.
هضم این فیبرها و قندها در روده بزرگ، باعث تولید گاز فراوان میشود که منجر به نفخ، درد شکم و سوءهاضمه میگردد. اگر پس از مصرف شلغم، حتی به صورت پخته، دچار نفخ یا ناراحتیهای گوارشی شدید میشوید، بهتر است مصرف آن را کاهش دهید یا به طور کلی حذف کنید.
افراد مستعد سنگ کلیه (سنگهای اگزالاته)
شلغم حاوی مقادیری از اگزالات است. اگزالات یک ترکیب طبیعی است که در بسیاری از گیاهان یافت میشود و میتواند در بدن با کلسیم پیوند خورده و کریستالهایی تشکیل دهد. تجمع این کریستالها در برخی افراد مستعد، میتواند منجر به تشکیل سنگ کلیه از نوع اگزالات کلسیم شود.
اگر سابقه تشکیل سنگ کلیه دارید یا پزشک شما توصیه کرده است که مصرف مواد غذایی حاوی اگزالات بالا را محدود کنید، بهتر است مصرف شلغم و برگهای آن را به حداقل برسانید. البته میزان اگزالات در شلغم به اندازه سبزیجاتی مانند اسفناج بالا نیست، اما همچنان باید در این گروه از افراد با احتیاط مصرف شود.
حساسیتهای نادر به خانواده کلم
اگرچه آلرژی به شلغم نسبتاً نادر است، اما افرادی که به سایر اعضای خانواده براسیکا (مانند کلم، کلم بروکلی یا خردل) حساسیت دارند، ممکن است در معرض خطر بیشتری برای واکنشهای آلرژیک به شلغم باشند. علائم این حساسیت میتواند شامل خارش، کهیر، تورم لبها یا حتی در موارد شدید مشکلات تنفسی باشد. در صورت مشاهده هرگونه واکنش آلرژیک، مصرف شلغم باید بلافاصله قطع شود.
توصیه نهایی: اعتدال در مصرف
در نهایت، برای اکثر افراد سالم، شلغم یک افزودنی فوقالعاده و مغذی به رژیم غذایی است. مشکلات سلامتی مرتبط با شلغم معمولاً در اثر مصرف مقادیر بسیار زیاد یا در شرایطی که فرد از قبل دارای بیماریهای زمینهای است، بروز پیدا میکنند. اگر جزو گروههای بالا هستید، همیشه اعتدال را رعایت کرده و در صورت شک و تردید، برای تعیین میزان بیخطر مصرف، با متخصص تغذیه یا پزشک خود مشورت نمایید.
