نام استروئید را معمولاً در باشگاه های بدنسازی زیاد می شنویم، اما واقعیت این است که استروئیدها فقط برای افزایش عضله استفاده نمی شوند. بسیاری از این داروها سال هاست در درمان بیماری های مختلف نقش مهمی دارند. با این حال، مصرف نادرست آن ها می تواند عوارض جدی به همراه داشته باشد. به همین دلیل فهمیدن این که استروئید چیست، برای هر فردی مفید است.
استروئید چیست؟
به زبان ساده، استروئیدها موادی هستند که عملکردی شبیه برخی هورمون های طبیعی بدن دارند. بعضی از آن ها به طور طبیعی در بدن تولید می شوند و بعضی دیگر به شکل دارو ساخته شده اند تا در درمان بیماری ها یا شرایط خاص مورد استفاده قرار گیرند.
بدن انسان به طور طبیعی برخی هورمون های استروئیدی مانند تستوسترون، استروژن و کورتیزول را تولید می کند. دانشمندان نیز نمونه های مصنوعی این هورمون ها را برای مصارف پزشکی تولید کرده اند. وقتی افراد می پرسند «استروئید چیست، معمولاً منظور آن ها استروئیدهای آنابولیک مورد استفاده در بدنسازی است. با این حال، استروئیدها تنها به این گروه محدود نمی شوند و در پزشکی کاربردهای گسترده ای دارند.
به طور کلی، استروئیدها با تأثیر بر فرآیندهای هورمونی، متابولیسم، رشد عضلات، سیستم ایمنی و پاسخ های التهابی بدن عمل می کنند. به همین دلیل، هم می توانند فواید درمانی قابل توجهی داشته باشند و هم در صورت مصرف نادرست، عوارض جدی ایجاد کنند.
انواع استروئیدها
بعد از این که فهمیدیم استروئید چیست باید انواع آن را هم بررسی کنیم. استروئیدها به چند گروه اصلی تقسیم می شوند که هر کدام عملکرد و کاربرد متفاوتی دارند. هر یک از این انواع، اهداف درمانی خاص خود را دارند و نباید کاربرد آن ها با یکدیگر اشتباه گرفته شود.
1. استروئیدهای آنابولیک
بسیاری از بدنسازان به این دلیل سراغ استروئید می روند که تصور می کنند در مدت کوتاه تری عضله می سازند و بعد از تمرین سریع تر ریکاوری می شوند. بعضی افراد نیز از آن برای کمک به کاهش چربی بدن استفاده می کنند.
2. کورتیکواستروئیدها
این داروها بر پایه هورمون کورتیزول ساخته شده اند و برای کنترل التهاب، بیماری های خودایمنی، آلرژی های شدید و برخی مشکلات تنفسی تجویز می شوند.
3. هورمون های جنسی استروئیدی
شامل استروژن، پروژسترون و تستوسترون هستند که در درمان اختلالات هورمونی، ناباروری و برخی بیماری های مرتبط با غدد جنسی کاربرد دارند.
4. استروئیدهای موضعی
این نوع به شکل کرم، پماد یا اسپری تولید می شود و برای درمان بیماری های پوستی مانند اگزما، درماتیت و پسوریازیس مورد استفاده قرار می گیرد.
کاربرد استروئید
کاربرد استروئیدها به نوع آن ها بستگی دارد. در حوزه پزشکی، این داروها نقش بسیار مهمی در درمان بیماری های مختلف ایفا می کنند. کورتیکواستروئیدها برای کاهش التهاب، کنترل بیماری های خودایمنی، آسم، آرتریت روماتوئید و برخی بیماری های پوستی استفاده می شوند. در بسیاری از موارد، این داروها کیفیت زندگی بیماران را به شکل چشمگیری بهبود می بخشند. استروئیدهای آنابولیک نیز در برخی شرایط پزشکی مانند تحلیل عضلانی شدید، کمبود تستوسترون و برخی بیماری های مزمن تجویز می شوند.
در دنیای ورزش و بدنسازی، مهم ترین دلیل مصرف استروئیدهای آنابولیک افزایش توده عضلانی، تسریع ریکاوری و کمک به کاهش چربی بدن است. البته این کاربردها معمولاً خارج از چارچوب درمانی بوده و خطرات متعددی به همراه دارند.
برای مثال، پزشک ممکن است برای فرد مبتلا به آسم شدید یا آرتریت روماتوئید کورتیکواستروئید تجویز کند تا التهاب کنترل شود. در مقابل، استروئیدهای آنابولیک بیشتر در فضای بدنسازی شناخته شده اند.
جدول مزایا و معایب استروئید
استروئید یه سری خوبی و یه سری بدی دارد.
بدی ها | خوبی ها |
|---|---|
اختلالات هورمونی | افزایش حجم عضلانی |
آسیب کبدی | بهبود سرعت ریکاوری |
افزایش خطر بیماری های قلبی | درمان التهاب های شدید |
ناباروری | کنترل بیماری های خودایمنی |
تغییرات خلقی و روانی | کمک به درمان کمبود هورمون ها |
افزایش احتمال آکنه و ریزش مو | افزایش قدرت بدنی |
عوارض استروئید
اگرچه استروئیدها می توانند مزایای درمانی مهمی داشته باشند، اما مصرف بی رویه یا خودسرانه آن ها با عوارض قابل توجهی همراه است. یکی از مشکلات اصلی این است که بدن به دریافت هورمون از بیرون عادت می کند. در نتیجه ممکن است تولید طبیعی هورمون ها کاهش پیدا کند و پس از قطع مصرف، فرد با مشکلات مختلفی روبه رو شود.
از جمله عوارض عمومی استروئید می توان به افزایش وزن ناشی از احتباس آب، اختلالات خواب، تغییرات خلقی، پرخاشگری، افسردگی، بروز آکنه، کاهش عملکرد سیستم ایمنی و افزایش احتمال ابتلا به بیماری های قلبی اشاره کرد. همچنین مصرف طولانی مدت برخی استروئیدها می تواند موجب افزایش سطح کلسترول بد خون و بالا رفتن فشار خون شود که خطر سکته قلبی و مغزی را افزایش می دهد.
عوارض استروئید زنان
بدن زنان نسبت به تغییرات هورمونی ناشی از استروئیدهای آنابولیک حساسیت بیشتری دارد. به همین دلیل بسیاری از عوارض در زنان می تواند حتی پس از قطع مصرف نیز ماندگار باشد.
یکی از شایع ترین عوارض، نامنظم شدن چرخه قاعدگی یا قطع کامل آن است. مصرف استروئید می تواند تعادل هورمون های زنانه را برهم بزند و فرآیند طبیعی تخمک گذاری را مختل کند. تغییر صدا از دیگر عوارض مهم محسوب می شود. در برخی موارد، صدای فرد ضخیم تر می شود و این تغییر ممکن است برگشت پذیر نباشد.
رشد موهای زائد در صورت و بدن، کوچک شدن سینه ها، افزایش چربی پوست، آکنه شدید و بزرگ شدن کلیتوریس نیز از عوارض شناخته شده مصرف استروئید در زنان هستند. علاوه بر این، احتمال بروز مشکلات باروری و اختلالات هورمونی بلندمدت در زنان مصرف کننده استروئید افزایش پیدا می کند.
عوارض استروئید مردان
برخلاف تصور رایج، مصرف استروئیدهای آنابولیک در مردان نیز می تواند باعث کاهش عملکرد طبیعی سیستم هورمونی شود. زمانی که تستوسترون مصنوعی وارد بدن می شود، مغز تولید طبیعی این هورمون را کاهش می دهد. نتیجه این فرآیند ممکن است کوچک شدن بیضه ها، کاهش تعداد اسپرم و حتی ناباروری باشد.
خیلی از افرادی که این دارو رو مصرف کردند از بزرگ شدن بافت سینه یا ژنیکوماستی شکایت می کنند. این اتفاق به دلیل تبدیل بخشی از تستوسترون اضافی به استروژن رخ می دهد. ریزش مو با الگوی مردانه، مشکلات پروستات، اختلال نعوظ، کاهش باروری و افزایش خطر بیماری های قلبی دیگر مشکلاتی هستند که مصرف استروئید در مردان به وجود می آورد. برخی مطالعات همچنین ارتباط بین مصرف طولانی مدت استروئیدهای آنابولیک و افزایش رفتارهای پرخاشگرانه، اضطراب و افسردگی را نشان داده اند.
طریقه مصرف استروئید
فقط دانستن این که استروئید چیست، کافی نیست بلکه باید طریقه مصرف استروئید را هم بدانید. طریقه مصرف استروئید به نوع دارو و هدف درمانی بستگی دارد. استروئیدها به اشکال مختلفی از جمله قرص، آمپول تزریقی، کرم موضعی، اسپری استنشاقی و ژل تولید می شوند. در کاربردهای پزشکی، پزشک با توجه به شرایط بیمار، دوز و مدت مصرف را تعیین می کند. رعایت دقیق دستور پزشک اهمیت زیادی دارد، زیرا مصرف بیش از حد یا قطع ناگهانی برخی استروئیدها می تواند مشکلات جدی ایجاد کند.
در مورد استروئیدهای آنابولیک، مصرف خودسرانه و دوره ای که در برخی باشگاه ها رایج است، از نظر پزشکی توصیه نمی شود. بسیاری از افراد بدون آگاهی کافی از وضعیت هورمونی، سلامت کبد و سلامت قلب اقدام به مصرف این داروها می کنند و در معرض عوارض جدی قرار می گیرند.
همچنین ترکیب چند نوع استروئید با یکدیگر یا افزایش دوز مصرفی برای کسب نتایج سریع تر، خطر آسیب های دائمی به سیستم هورمونی، قلب و کبد را به شکل قابل توجهی افزایش می دهد. بنابراین مصرف هر نوع استروئید باید تحت نظارت پزشک متخصص انجام شود.
نتیجه گیری
الان دیگه به خوبی می دانید که استروئید چیست و چه تفاوتی میان کاربردهای درمانی و مصرف غیرپزشکی آن وجود دارد. استروئیدها داروهایی هستند که هم می توانند در درمان بیماری ها بسیار مفید باشند و هم در صورت مصرف نادرست آسیب های جدی ایجاد کنند. به همین دلیل، تصمیم برای مصرف هر نوع استروئید نباید بر اساس توصیه دوستان، مربیان یا اطلاعات پراکنده اینترنتی باشد. مشورت با پزشک و آگاهی از عوارض احتمالی، مهم ترین شرط استفاده ایمن از این داروها است.
