بر اساس آمار National Kidney Foundation، حدود 10 درصد جمعیت جهان به نوعی از بیماری مزمن کلیه مبتلا هستند و تغذیه یکی از مهم ترین عوامل کنترل روند پیشرفت بیماری محسوب می شود. به همین دلیل، بسیاری از افراد می پرسند آیا برنج برای کراتین بالا مناسب است یا باید آن را از برنامه غذایی حذف کنند؟ پاسخ این سؤال به نوع برنج، مقدار مصرف و وضعیت عملکرد کلیه بستگی دارد.
تاثیرات مصرف برنج برای کراتین بالا
خیلی از افرادی که جواب آزمایششان کراتینین بالا را نشان می دهد، تصور می کنند باید برنج را کاملاً از برنامه غذایی حذف کنند. در حالی که بالا بودن کراتینین معمولاً به عملکرد کلیه مربوط است و خود برنج به تنهایی باعث افزایش کراتینین خون نمی شود.
در واقع، برنج برای کراتین بالا در بسیاری از بیماران کلیوی می تواند یکی از منابع مناسب تأمین انرژی باشد، زیرا نسبت به بسیاری از غلات، فسفر و پتاسیم کمتری دارد؛ به ویژه برنج سفید. به همین دلیل در بسیاری از رژیم های غذایی بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه، مصرف کنترل شده برنج سفید مجاز است. البته این موضوع به معنای مصرف نامحدود آن نیست. رژیم غذایی هر بیمار باید بر اساس مرحله بیماری، میزانGFR ، سطح پتاسیم، فسفر و سایر آزمایش ها تنظیم شود.
البته این به معنی مصرف آزادانه برنج نیست. اگر در هر وعده مقدار زیادی برنج بخورید یا آن را همراه غذاهای شور و چرب مصرف کنید، کنترل فشار خون و قند خون سخت تر می شود. از آنجایی که این دو عامل روی سلامت کلیه تأثیر مستقیم دارند، بهتر است در مصرف برنج هم تعادل را رعایت کنید. برنج سفید همچنین نسبت به نان های صنعتی و بسیاری از غلات فرآوری شده، سدیم بسیار کمی دارد و اگر بدون نمک اضافی تهیه شود، فشار کمتری به کلیه وارد می کند. البته برنج قهوه ای به دلیل داشتن سبوس، مقدار بیشتری فسفر و پتاسیم دارد و برای همه بیماران کلیوی انتخاب مناسبی نیست. در مراحل پیشرفته بیماری کلیوی، پزشکان معمولاً برنج سفید را ترجیح می دهند.
اگر بخواهیم خیلی خلاصه مزایا و محدودیت های مصرف برنج را کنار هم ببینیم، جدول زیر دید بهتری به شما می دهد. به بیان دیگه جدول زیر مهم ترین مزایا و معایب مصرف برنج برای کراتین بالا را نشان می دهد.
مزایا | معایب |
|---|---|
منبع مناسب تأمین انرژی | شاخص گلیسمی نسبتاً بالا در برنج سفید |
پتاسیم و فسفر کمتر نسبت به برنج قهوه ای | مصرف زیاد می تواند باعث افزایش وزن شود |
هضم آسان | در صورت مصرف همراه غذاهای پرنمک، فشار بیشتری به کلیه وارد می شود |
مناسب برای رژیم بیماران کلیوی در بسیاری از موارد | جایگزین درمان پزشکی نیست |
اگر به دنبال اطلاع از کالری برنج بدون روغن هستید، دانستن این مقدار به تنظیم بهتر رژیم غذایی و کنترل وزن در بیماران کلیوی کمک می کند. همچنین اگر علاوه بر مشکلات کلیوی، کبد چرب نیز دارید، مطالعه مطلب برنج کته برای کبد چرب می تواند دید بهتری درباره انتخاب نوع برنج در رژیم غذایی به شما بدهد.
مقدار مجاز برنج برای افراد مبتلا به کراتین بالا
هیچ عدد ثابتی وجود ندارد که برای همه افراد مناسب باشد. مقدار برنجی که یک بیمار کلیوی می تواند مصرف کند، به شرایط کلیه، وزن، فعالیت روزانه و حتی بیماری هایی مثل دیابت بستگی دارد. با این حال، در بسیاری از بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه که هنوز دیالیز نمی شوند، معمولاً مصرف حدود یک تا یک و نیم پیمانه برنج پخته در هر وعده، بسته به برنامه غذایی متخصص تغذیه، قابل قبول است. البته اگر فرد دیابت داشته باشد، ممکن است این مقدار کمتر در نظر گرفته شود. برای کنترل بهتر وضعیت کلیه، رعایت نکات زیر اهمیت زیادی دارد:
- برنج را بدون نمک اضافی بپزید؛ چون سدیم زیاد می تواند فشار بیشتری به کلیه وارد کند.
- اگر دیابت دارید، بهتر است برنج را همراه سالاد یا سبزیجات مصرف کنید تا قند خون آهسته تر بالا برود.
- از مصرف همزمان برنج با غذاهای بسیار شور خودداری کنید.
- حجم پروتئین وعده غذایی و حجم برنج هر وعده را مطابق نظر پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم کنید.
- برنج را همراه سبزیجات مجاز مصرف کنید تا شاخص گلیسمی وعده کاهش یابد.
- مقدار مصرف را با توجه به نتایج آزمایش و توصیه متخصص تغذیه تنظیم کنید.
حذف کامل برنج معمولاً توصیه نمی شود؛ زیرا بدن برای تأمین انرژی به کربوهیدرات نیاز دارد و حذف آن ممکن است باعث افزایش مصرف پروتئین شود که در برخی بیماران کلیوی مطلوب نیست.
کدام نوع برنج برای کراتین بالا مناسب است؟
یکی از سؤال های رایج بیماران این است که برنج سفید بهتر است یا برنج قهوه ای؟ پاسخ این سؤال برخلاف تصور بسیاری از افراد، همیشه برنج قهوه ای نیست. البته این موضوع به معنای ناسالم بودن برنج قهوه ای نیست. برنج قهوه ای برای افراد سالم انتخاب بسیار خوبی است، اما در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه، دریافت بیش از حد فسفر و پتاسیم ممکن است مشکل ساز شود. به همین دلیل پزشکان در بسیاری از بیماران کلیوی، برنج سفید را ترجیح می دهند. در برخی کشورها حتی برنج های کم پروتئین مخصوص بیماران کلیوی تولید شده اند که می توانند در بیماران مبتلا به بیماری پیشرفته کلیه، دریافت پروتئین را بهتر کنترل کنند. البته این محصولات در همه کشورها در دسترس نیستند.
نکته مهم دیگر، نحوه پخت برنج است. برنج ساده، آبکش یا کته بدون روغن زیاد و نمک فراوان، گزینه مناسب تری نسبت به برنج های مخلوط با کره، روغن زیاد یا فرآورده های پرنمک محسوب می شود. در کنار انتخاب نوع برنج، بهتر است بدانید چه کسانی نباید برنج بخورند؟ افرادی که دیابت کنترل نشده، چاقی شدید یا محدودیت خاصی از سوی پزشک دارند، ممکن است نیاز به محدود کردن مصرف برنج داشته باشند.
سوالات متداول
دو تا سوال در این رابطه خیلی پرسیده میشه.
- آیا برنج کراتین دارد؟
خیر. برنج حاوی کراتین نیست. کراتین بیشتر در گوشت قرمز، ماهی و برخی مکمل های ورزشی یافت می شود. بنابراین مصرف برنج باعث ورود کراتین به بدن نمی شود.
- برنج برای کراتین بالا خوب است؟
در بسیاری از بیماران، بله. برنج برای کراتین بالا در صورت مصرف متعادل و انتخاب نوع مناسب، معمولاً بخشی از رژیم غذایی بیماران کلیوی محسوب می شود. البته مقدار مصرف باید توسط پزشک یا متخصص تغذیه تعیین شود و به وضعیت کلیه، دیابت و سایر بیماری های زمینه ای بستگی دارد. به طور کلی، فواید برنج زمانی بیشتر نمایان می شود که در کنار سبزیجات، منابع پروتئین کم چرب و با حجم متعادل مصرف شود.
نتیجه گیری
این که برنج برای کراتین بالا چقدر ضرر دارد به کیفیت این محصول و روش پخت آن و چند عامل دیگر بستگی دارد. اگر کراتینین خون شما بالا است، لازم نیست اولین کاری که انجام می دهید حذف کامل برنج باشد. آنچه اهمیت بیشتری دارد، مقدار مصرف، روش پخت و رعایت توصیه های پزشک است. در بسیاری از بیماران، برنج سفید در حد متعادل می تواند بدون ایجاد مشکل در برنامه غذایی باقی بماند. انتخاب غذاهای کم سدیم، کنترل فسفر و پتاسیم و تنظیم رژیم غذایی نقش مهمی در مدیریت بیماری مزمن کلیه دارد.
