دیابت بارداری چیست؟ علائم، علت و روش درمان

بسیاری از خانم ها تا قبل از بارداری حتی یک بار هم با مشکل افزایش قند خون مواجه نشده اند، اما در آزمایش های دوران بارداری متوجه می شوند که به دیابت حاملگی مبتلا شده اند. این موضوع معمولاً نگرانی های زیادی درباره سلامت مادر و جنین ایجاد می کند. آشنایی با علائم، روش تشخیص و راهکارهای کنترل این بیماری می تواند به داشتن یک بارداری ایمن تر کمک کند.

دیابت بارداری چیست؟

اگر برای شما هم این سؤال پیش آمده که دیابت بارداری چیست، دیابت بارداری به افزایش قند خون در دوران بارداری گفته می شود؛ وضعیتی که معمولاً برای اولین بار در همین دوره تشخیص داده می شود. این بیماری ممکن است در هر زنی رخ دهد، حتی اگر قبل از بارداری سابقه دیابت نداشته باشد.

در دوران بارداری، جفت هورمون هایی ترشح می کند که به رشد جنین کمک می کنند. این هورمون ها گاهی باعث مقاومت سلول های بدن نسبت به انسولین می شوند. در بیشتر زنان باردار، لوزالمعده با تولید انسولین بیشتر این مشکل را جبران می کند، اما در برخی افراد این اتفاق رخ نمی دهد و دیابت حاملگی ایجاد می شود.

نکته مهم این است که دیابت در بارداری معمولاً پس از زایمان برطرف می شود، اما می تواند خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را در سال های بعد افزایش دهد. به همین دلیل پیگیری وضعیت سلامت مادر پس از زایمان اهمیت زیادی دارد.

علائم دیابت بارداری

بسیاری از خانم ها تصور می کنند چون قبل از بارداری قند خون طبیعی داشته اند، دیگر در معرض این بیماری نیستند؛ در حالی که دیابت بارداری می تواند حتی در زنان کاملاً سالم نیز ایجاد شود. بعضی مادران مبتلا به دیابت حاملگی هیچ علامت خاصی احساس نمی کنند و تنها پس از انجام آزمایش غربالگری متوجه بیماری خود می شوند. با این حال برخی نشانه ها می توانند هشداردهنده باشند:

• تشنگی بیش از حد
• افزایش دفعات ادرار
• خستگی غیرعادی
• تاری دید
• احساس گرسنگی مداوم
• خشکی دهان

مشکل اینجاست که برخی از این علائم در بارداری طبیعی نیز دیده می شوند؛ بنابراین نمی توان تنها بر اساس نشانه ها درباره وجود دیابت در بارداری قضاوت کرد و انجام آزمایش ضروری است.

علت دیابت بارداری

در طول بارداری بدن مادر تغییرات هورمونی زیادی را تجربه می کند. برخی از این هورمون ها باعث می شوند انسولین نتواند مانند قبل قند را وارد سلول ها کند. وقتی بدن نتواند این وضعیت را با تولید انسولین بیشتر جبران کند، قند خون افزایش پیدا می کند و دیابت بارداری شکل می گیرد. عوامل زیر احتمال ابتلا را افزایش می دهند:

سن بالاتر در زمان بارداری، اضافه وزن یا چاقی قبل از بارداری، سابقه خانوادگی دیابت، کم تحرکی، ابتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک، سابقه دیابت حاملگی در بارداری های قبلی و تولد نوزاد با وزن بیش از ۴ کیلوگرم در گذشته از مهم ترین عوامل خطر محسوب می شوند. البته باید توجه داشت که بعضی از خانمها بدون داشتن هیچ عامل خطری نیز ممکن است به این بیماری مبتلا شوند.

تشخیص دیابت بارداری

تشخیص دیابت در بارداری معمولاً بین هفته های ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می شود. در زنان پرخطر ممکن است این بررسی زودتر آغاز شود. رایج ترین روش تشخیص، تست غربالگری گلوکز است. در این آزمایش، مادر محلولی حاوی گلوکز می نوشد و پس از مدت مشخصی سطح قند خون اندازه گیری می شود. اگر نتیجه غیرطبیعی باشد، پزشک آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) را درخواست می کند تا تشخیص قطعی انجام شود. تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد زیرا بسیاری از زنان هیچ علامتی ندارند و تنها راه شناسایی بیماری، انجام آزمایش های غربالگری است.

پیشگیری دیابت بارداری

هیچ روش صددرصدی برای پیشگیری از دیابت حاملگی وجود ندارد، اما رعایت برخی نکات می تواند احتمال ابتلا را کاهش دهد. داشتن وزن مناسب پیش از بارداری، فعالیت بدنی منظم، مصرف غذاهای سرشار از فیبر و محدود کردن قندهای ساده از مهم ترین راهکارها هستند.

زنانی که سابقه دیابت بارداری دارند، باید پیش از بارداری بعدی تحت نظر پزشک قرار گیرند و وضعیت متابولیک خود را کنترل کنند. همچنین انجام ورزش های مناسب دوران بارداری می تواند حساسیت بدن به انسولین را افزایش دهد و به کنترل بهتر قند خون کمک کند.

عوارض دیابت بارداری

مهم ترین نگرانی پزشکان درباره دیابت بارداری، تأثیر آن بر رشد جنین است. زمانی که قند خون مادر برای مدت طولانی بالا بماند، جنین نیز گلوکز بیشتری دریافت می کند و ممکن است بیش از حد طبیعی رشد کند. این موضوع می تواند زایمان را دشوارتر کند و احتمال سزارین را افزایش دهد. برای مادر نیز خطر فشار خون بالا، پره اکلامپسی و ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده افزایش پیدا می کند. در جدول زیر مهم ترین خوبی ها و عیب های کنترل یا کنترل نکردن این بیماری را نشان داده ام:

تاثیر دیابت بارداری بر حرکات جنین

یکی از نگرانی های رایج مادران، تأثیر دیابت در بارداری بر حرکات جنین است. بسیاری از مادران مبتلا به دیابت بارداری پس از تشخیص بیماری، تغییرات حرکات جنین را با دقت بیشتری زیر نظر می گیرند. واقعیت این است که اگر قند خون به خوبی کنترل شود، معمولاً الگوی حرکتی جنین تفاوتی با بارداری های طبیعی ندارد.

در برخی موارد، کنترل نامناسب بیماری باعث تغییر الگوی حرکتی جنین می شود. کاهش محسوس حرکات جنین، به ویژه در سه ماهه سوم بارداری، باید جدی گرفته شود و سریعاً به پزشک اطلاع داده شود. پزشکان معمولاً با انجام تست های پایش جنین، سلامت او را ارزیابی می کنند. همچنین بزرگ شدن بیش از حد جنین در اثر افزایش طولانی مدت قند خون مادر می تواند بر روند بارداری و زایمان تأثیر بگذارد. به همین دلیل کنترل دقیق سطح قند خون و مراجعه منظم به پزشک ضروری است.

درمان دیابت بارداری

درمان دیابت حاملگی با هدف حفظ سطح طبیعی قند خون انجام می شود. در بسیاری از موارد، تغییر سبک زندگی برای کنترل بیماری کافی است. برنامه درمانی معمولاً شامل رژیم غذایی مناسب، فعالیت بدنی منظم و پایش مداوم قند خون است.

رژیم غذایی مناسب یکی از مهم ترین بخش های درمان است. انتخاب مواد غذایی مناسب برای دیابت بارداری می تواند به کنترل بهتر قند خون کمک کند. مصرف غلات کامل، سبزیجات، پروتئین های کم چرب و چربی های سالم معمولاً توصیه می شود. در مقابل، مصرف نوشیدنی های شیرین و کربوهیدرات های تصفیه شده باید محدود شود.

اگر رژیم غذایی و ورزش نتوانند سطح قند خون را کنترل کنند، پزشک ممکن است انسولین یا برخی داروهای مجاز دوران بارداری را تجویز کند. در طول درمان، اندازه گیری منظم قند خون اهمیت زیادی دارد تا از بروز عوارض جلوگیری شود. در برخی زنان، کاهش بیش از حد قند خون نیز ممکن است رخ دهد. آشنایی با علائم هیپوگلیسمی در بارداری مانند سرگیجه، تعریق، ضعف و لرزش بدن به تشخیص سریع این وضعیت کمک می کند و از بروز مشکلات جدی جلوگیری خواهد کرد.

نتیجه گیری

شنیدن تشخیص دیابت در بارداری ممکن است در ابتدا نگران کننده باشد، اما در بیشتر موارد با رعایت رژیم غذایی، کنترل منظم قند خون و پیگیری توصیه های پزشک می توان بارداری سالمی را پشت سر گذاشت. نکته مهم این است که بیماری را جدی بگیرید و برنامه درمانی را به صورت منظم دنبال کنید.