چه زمانی باید نوزاد رو از شیر گرفت؟

مادران زیادی بین 6 ماهگی تا 2 سالگی درباره زمان از شیر گرفتن نوزاد تردید دارند؛ سازمان بهداشت جهانی تغذیه انحصاری با شیر مادر را تا 6 ماهگی و ادامه آن را تا 2 سالگی توصیه می کند، اما آمادگی کودک و مادر تعیین کننده است.

زمانی که باید نوزاد رو از شیر گرفت؟

پاسخ کوتاه این است که یک زمان واحد برای همه نوزادان وجود ندارد. با این حال، بر اساس توصیه های معتبر پزشکی، بهترین بازه برای شروع تصمیم گیری درباره از شیر گرفتن نوزاد معمولاً بعد از 6 ماهگی است، چون در این زمان غذای کمکی وارد برنامه تغذیه می شود و شیر مادر دیگر تنها منبع تغذیه نیست. اما این به معنی قطع شیردهی نیست.

در واقع، بسیاری از منابع معتبر، از جمله توصیه های رایج در مقالات تخصصی ایرانی و بین المللی، تأکید می کنند که شیر مادر تا 2 سالگی یا بیشتر هم می تواند ادامه داشته باشد، به شرطی که مادر و کودک هر دو آمادگی داشته باشند. پس زمانی که باید نوزاد رو از شیر گرفت، بیشتر از آنکه یک عدد ثابت باشد، به چند نشانه مهم بستگی دارد .اگر بخواهیم واقع بینانه نگاه کنیم، از شیر گرفتن نوزاد زمانی مناسب است که چند شرط وجود داشته باشد. شرط اول اینکه کودک بتواند غذای کمکی را خوب بخورد و بخش مهمی از انرژی خود را از غذا بگیرد. شرط دوم اینکه، وابستگی تغذیه ای او به شیر مادر کمتر شده باشد. شرط سوم اینکه مادر از نظر جسمی و روحی آمادگی کاهش تدریجی شیردهی را داشته باشد همچنین شرایط پزشکی یا خانوادگی، ادامه شیردهی را سخت یا غیرممکن کرده باشد.

نکته مهم این است که از شیر گرفتن نوزاد نباید ناگهانی انجام شود، چون هم برای نوزاد و هم برای مادر می تواند استرس زا باشد. قطع تدریجی، معمولاً بهترین راه است.

نشانه های مناسب بودن زمان از شیر گرفتن نوزاد

بعضی نشانه ها کمک می کنند بفهمیم زمانی که باید نوزاد رو از شیر گرفت، نزدیک شده است یا نه. این نشانه ها عبارت اند از:

• کودک غذاهای کمکی را با اشتها می خورد.
• بافت های مختلف غذا را بهتر می پذیرد.
• تعداد دفعات شیر خوردن در طول روز کمتر شده است.
• نوزاد برای آرام شدن فقط به سینه وابسته نیست.
• رشد وزن و قد او مناسب است.
• شب ها کمتر برای شیر بیدار می شود.

البته فقط داشتن یکی دو نشانه کافی نیست. بهتر است مجموع شرایط بررسی شود.

چه زمانی نباید نوزاد را از شیر گرفت؟

در بعضی موقعیت ها، زمان از شیر گرفتن نوزاد مناسب نیست. برای مثال:

• هنگام بیماری کودک
• هنگام دندان درآوردن شدید و بی قراری زیاد
• در زمان جابه جایی خانه یا تغییرات بزرگ خانوادگی
• وقتی کودک تازه وارد مهد شده است
• هنگام بیماری یا فشار روحی شدید مادر

در چنین شرایطی بهتر است از شیر گرفتن نوزاد به تعویق بیفتد تا کودک احساس امنیت بیشتری داشته باشد.

بهترین سن برای از شیر گرفتن نوزاد

اگر هدف این باشد که از نظر تغذیه ای و روانی کمترین فشار به کودک وارد شود، معمولاً بازه 18 تا 24 ماهگی برای شروع جدی این فرایند مناسب تر است. خیلی از متخصصان نیز 2 سالگی را زمان خوبی می دانند، چون در این سن کودک بهتر می تواند نیازهای تغذیه ای خود را از غذای معمولی تأمین کند.

با این حال، اگر مادر به دلایل شغلی، درمانی یا جسمی مجبور به قطع شیردهی باشد، می توان زودتر هم اقدام کرد. در این حالت، مهم است که جایگزین مناسب انتخاب شود و فرایند با آرامش پیش برود.

جدول مقایسه زمان های مهم برای از شیر گرفتن نوزاد

توضیح	وضعیت معمول تغذیه	آیا از شیر گرفتن مناسب است؟	بازه سنی کودک
در این سن، شیر منبع اصلی و حیاتی تغذیه است	تغذیه اصلی فقط شیر مادر یا شیر مناسب	خیر	۰ تا ۶ ماهگی
هنوز از شیر گرفتن کامل توصیه نمی شود	شروع غذای کمکی، اما شیر همچنان اصلی است	معمولاً خیر	۶ تا ۱۲ ماهگی
اگر شرایط ویژه وجود داشته باشد، قطع تدریجی ممکن است	غذای کمکی بیشتر می شود	فقط در موارد خاص	۱۲ تا ۱۸ ماهگی
بسیاری از خانواده ها این بازه را برای شروع انتخاب می کنند	کودک می تواند بخش زیادی از نیازش را از غذا بگیرد	بله، زمان مناسب تری است	۱۸ تا ۲۴ ماهگی
در صورت تمایل مادر و کودک، ادامه یا قطع قابل بررسی است	وابستگی به شیر کمتر می شود	بله	بعد از ۲۴ ماهگی

بهترین جایگزین شیر مادر چیست؟

وقتی صحبت از از شیر گرفتن نوزاد می شود، یکی از مهم ترین سؤال ها این است که بهترین جایگزین شیر مادر چیست. پاسخ به سن کودک بستگی دارد. اگر کودک زیر یک سال باشد، شیر مادر را نمی توان با هر نوع شیری جایگزین کرد. در این سن، معمولاً شیر خشک مخصوص نوزاد، تنها جایگزین قابل قبول است و باید با نظر پزشک انتخاب شود.

اما برای کودکان بالای یک سال، ترکیبی از غذاهای متنوع و شیر مناسب سن کودک می تواند پاسخ گو باشد. در این مرحله، بهترین جایگزین شیر مادر فقط یک نوشیدنی نیست، بلکه یک برنامه تغذیه ای کامل است که شامل این موارد می شود:

• شیر مناسب سن کودک
• ماست و لبنیات ساده
• غذاهای نرم و مغذی
• منابع پروتئین مثل تخم مرغ، گوشت و حبوبات
• میوه و سبزیجات پخته یا نرم

اگر از شیر گرفتن نوزاد قبل از 12 ماهگی انجام شود، انتخاب بهترین جایگزین شیر مادر اهمیت بیشتری پیدا می کند و نباید بدون راهنمایی پزشک تصمیم گرفت.

بهترین جایگزین شیر مادر در شرایط مختلف

گاهی مادر به دلایل خاص نمی تواند شیردهی را ادامه دهد. در این حالت، بهترین جایگزین شیر مادر باید بر اساس سن و وضعیت کودک انتخاب شود. برای زیر 6 ماه، شیر مادر یا شیر خشک مخصوص نوزاد و  برای 6 تا 12 ماه،  شیر خشک مخصوص نوزاد همراه با غذای کمکی مناسب است.  برای بالای 12 ماه  هم  غذای متنوع، شیر پاستوریزه مناسب، لبنیات و خوراکی های مقوی گزینه مناسبی است.

دقت کنید که شیر گاو برای زیر یک سال معمولاً جایگزین مناسبی نیست، مگر در موارد خاص و با نظر پزشک.

تغذیه نوزاد شش ماهه چگونه باید باشد؟

تغذیه نوزاد شش ماهه معمولاً نقطه شروع غذای کمکی است، نه زمان از شیر گرفتن کامل. در این سن، شیر مادر هنوز بخش اصلی تغذیه را تشکیل می دهد، اما می توان غذاهای نرم و ساده را آرام آرام وارد برنامه کرد.

در تغذیه نوزاد شش ماهه بهتر است این اصول رعایت شود. اولا غذاها کم نمک و کم ادویه باشند. ثانیا هر غذای جدید جداگانه و با فاصله چند روز معرفی شود. سوم اینکه حجم غذا کم باشد و به تدریج افزایش پیدا کند. همچنین غذای نوزاد بافت نرم و قابل هضم داشته باشد. اینم اضافه کنم که باید همزمان شیردهی ادامه پیدا کند.

مثلا در تغذیه نوزاد شش ماهه می توان از پوره سبزیجات، فرنی ساده، حریره، و غذاهای نرم مناسب سن استفاده کرد. اما این آغاز غذا خوردن، به معنی مناسب بودن زمان از شیر گرفتن نوزاد نیست. بسیاری از والدین این دو موضوع را با هم اشتباه می گیرند.

از شیر گرفتن تدریجی بهتر است یا ناگهانی؟

تقریباً همیشه از شیر گرفتن تدریجی بهتر است. در روش تدریجی، تعداد وعده های شیر کم می شود و به جای آن غذا، آب یا میان وعده مناسب جایگزین می شود. این روش هم برای مادر مناسب تر است و هم برای کودک. از شیر گرفتن تدریجی چند تا فایده داره.  کاهش استرس کودک،  پیشگیری از التهاب و درد سینه مادر دو مورد از خوبی های این کار هستند. سازگاری کودک هم با تغییر بیشتر می شود و وابستگی عاطفی ناگهانی هم کم می شود.خواب و تغذیه هم منظم تر میشه.

از شیر گرفتن ناگهانی فقط در شرایط خاص توصیه می شود و بهتر است زیر نظر پزشک انجام شود.

چند روش عملی برای از شیر گرفتن نوزاد

اگر تصمیم گرفته اید زمانی که باید نوزاد رو از شیر گرفت را آغاز کنید، این روش ها کمک کننده هستند:

• یک وعده شیر را با غذای مناسب جایگزین کنید.
• اول از شیر گرفتن در زمان هایی شروع کنید که کودک کمتر وابسته است.
• سینه را با بازی، بغل یا حواس پرتی مثبت جایگزین کنید.
• شب ها آخرین مرحله تغییر باشند، چون قطع شیر شبانه معمولاً سخت تر است.
• اگر کودک مقاومت کرد، چند روز صبر کنید و دوباره امتحان کنید.

چه چیزهایی از شیر گرفتن را سخت تر می کند؟

بعضی اشتباه ها روند را سخت تر می کنند. عجله در قطع کامل یکی از این اشتباهاته. نداشتن برنامه غذایی جایگزین و  شروع همزمان با چند تغییر بزرگ هم دو مورد دیگر هستند.  بی توجهی به احساسات کودک و  گرسنه نگه داشتن کودک برای عادت دادن او به غذا هم کارهای اشتباه دیگری به شمار می روند.

اگر از شیر گرفتن نوزاد با آرامش، نظم و صبر انجام شود، نتیجه بسیار بهتر خواهد بود.

نتیجه گیری

در واقع زمان از شیر گرفتن نوزاد یک قاعده ثابت نیست و به آمادگی کودک، مادر و شرایط زندگی تان بستگی دارد؛ پس اگر این مسیر را با آرامش، صبر و جایگزین کردن تدریجی غذاهای مغذی طی کنید، کودک با کمترین استرس به دنیای جدید تغذیه عادت می کند.