راهکارهای افزایش شیر مادر

کم بودن شیر مادر یکی از نگرانی های رایج در هفته ها و ماه های اول پس از زایمان است. بسیاری از مادران تصور می کنند نوزادشان به اندازه کافی شیر دریافت نمی کند و به دنبال راهی برای افزایش تولید شیر هستند. جالب است بدانید طبق آمار سازمان جهانی بهداشت، تغذیه با شیر مادر می تواند سالانه جان صدها هزار نوزاد را در سراسر جهان نجات دهد. به همین دلیل آشنایی با روش افزایش شیر مادر و مواد غذایی مفید برای دوران شیردهی خیلی مهم است.

روش های افزایش شیر مادر

وقتی صحبت از کم بودن شیر مادر می شود، اولین چیزی که به ذهن خیلی از مادران می رسد خوردن غذاهای زیادکننده شیر است. در حالی که تجربه پزشکان و مشاوران شیردهی نشان می دهد تغذیه تنها یکی از عوامل مؤثر است و مواردی مثل دفعات شیردهی، استراحت و وضعیت جسمی مادر هم نقش مهمی دارند. البته تخلیه کامل سینه، وضعیت جسمی مادر، کیفیت خواب و تغذیه روزانه هم همگی در این موضوع نقش دارند.

در کنار شیردهی منظم، مصرف مواد غذایی مغذی نیز اهمیت زیادی دارد. جو دوسر، حبوبات، مغزها، خرما، تخم مرغ، سبزیجات برگ سبز و منابع پروتئینی باکیفیت از جمله مواد غذایی هستند که به تأمین انرژی مورد نیاز بدن مادر کمک می کنند. تحقیقات نشان داده اند که اگرچه هیچ ماده غذایی به تنهایی معجزه نمی کند، اما رژیم غذایی کامل و متعادل می تواند شرایط لازم برای تولید شیر کافی را فراهم کند.

خیلی از مادران در روزهای پرمشغله بعد از زایمان فرصت کافی برای نوشیدن آب پیدا نمی کنند. همین موضوع گاهی باعث می شود احساس خستگی بیشتری داشته باشند. هرچند نوشیدن آب به تنهایی شیر را زیاد نمی کند، اما تأمین آب مورد نیاز بدن برای شیردهی ضروری است. نوشیدن آب کافی در طول روز یکی از ساده ترین اقداماتی است که به روند زیاد شدن شیر مادر کمک می کند.

جدول مزایا و معایب رایج ترین روش های افزایش شیر مادر

در جدول زیر روش های بیشتر شدن شیر مادر را با هم مقایسه کردیم.

روش های خانگی برای افزایش شیر مادر

بسیاری از مادران ترجیح می دهند قبل از استفاده از داروها، روش های طبیعی و خانگی را امتحان کنند. خوشبختانه چند راهکار خانگی وجود دارد که می تواند به بیشتر شدن شیر مادر کمک کند. یکی از مهم ترین اقدامات، استراحت کافی است. استرس و کمبود خواب می توانند بر ترشح هورمون های مؤثر در تولید شیر تأثیر منفی بگذارند. حتی یک چرت کوتاه در طول روز می تواند به بهبود وضعیت مادر کمک کند. استفاده از کمپرس گرم پیش از شیردهی نیز در برخی مادران باعث بهبود جریان شیر می شود. گرما گردش خون را افزایش می دهد و تخلیه بهتر شیر را امکان پذیر می کند. مواد غذایی سنتی مانند شیره انگور، خرما، ارده، سوپ جو و فرنی نیز سال هاست در رژیم غذایی مادران شیرده استفاده می شوند. این مواد به دلیل تأمین انرژی و ریزمغذی های مورد نیاز بدن، می توانند از روند تولید شیر حمایت کنند.

در میان نوشیدنی های محبوب، بسیاری از مادران درباره دلستر برای افزایش شیر مادر سؤال می کنند. اگرچه برخی تجربه های شخصی از تأثیر مثبت دلستر خبر می دهند، اما تاکنون شواهد علمی قطعی مبنی بر افزایش مستقیم شیر توسط دلستر ارائه نشده است. احتمالاً اثر مشاهده شده بیشتر به دریافت مایعات و کالری مربوط می شود تا خود نوشیدنی.

همچنین ماساژ آرام سینه ها هنگام شیردهی یا پمپاژ می تواند به تخلیه کامل تر شیر کمک کند. هرچه سینه بهتر تخلیه شود، بدن برای تولید شیر جدید بیشتر تحریک خواهد شد. نکته ای که بسیاری از مادران تازه متوجه آن نمی شوند این است که میزان شیر تولیدشده در روزهای مختلف ممکن است کمی تغییر کند و این موضوع همیشه نشانه کمبود شیر نیست. گاهی نوزاد در دوره های رشد سریع، بیشتر از قبل شیر می خواهد و همین مسئله باعث نگرانی مادر می شود. در چنین شرایطی بهتر است قبل از هر اقدامی، علائمی مانند وزن گیری نوزاد، تعداد پوشک خیس و وضعیت عمومی او بررسی شود. بسیاری از متخصصان معتقدند زمانی که شیردهی به طور منظم انجام شود و مادر تغذیه مناسبی داشته باشد، بدن به صورت طبیعی خود را با نیاز نوزاد هماهنگ می کند و روند افزایش شیر مادر به شکل مطلوب ادامه پیدا می کند.

بهترین روش برای زیاد شدن شیر مادر

اگر از مشاوران شیردهی بپرسید مهم ترین کار برای بیشتر شدن شیر چیست، احتمالاً بیشتر آن ها یک جواب می دهند: سینه ها باید مرتب تخلیه شوند؛ چه توسط نوزاد و چه با کمک شیردوش. متخصصان زنان و مشاوران شیردهی معتقدند مهم ترین عامل در زیاد شدن شیر مادر، اصل عرضه و تقاضا است.

وقتی نوزاد بیشتر شیر می خورد یا مادر با استفاده از شیردوش شیر را تخلیه می کند، بدن متوجه افزایش نیاز می شود و تولید شیر را بیشتر می کند. به همین دلیل، مادرانی که نگران کمبود شیر هستند نباید فاصله زیادی بین وعده های شیردهی ایجاد کنند. به گفته کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG) ، نوزادان معمولاً در ۲۴ ساعت بین ۸ تا ۱۲ بار شیر می خورند و این تعداد دفعات برای حفظ و افزایش تولید شیر بسیار مهم است. این موضوع یکی از مؤثرترین روش های شناخته شده برای روش افزایش شیر مادر محسوب می شود. علاوه بر این، اطمینان از چسبیدن صحیح نوزاد به سینه اهمیت زیادی دارد. گاهی مشکل کمبود شیر نیست، بلکه نوزاد نمی تواند شیر را به خوبی دریافت کند. در چنین شرایطی مراجعه به مشاور شیردهی می تواند بسیار کمک کننده باشد.

تغذیه مناسب مادر شیرده چه تأثیری بر تولید شیر دارد؟

بخش مهمی از موفقیت در شیردهی به تغذیه مناسب مادر شیرده وابسته است. بدن مادر برای تولید شیر به انرژی، پروتئین، ویتامین ها و مواد معدنی نیاز دارد. رژیم غذایی ضعیف ممکن است کیفیت سلامت مادر را کاهش دهد و در بلندمدت بر روند شیردهی تأثیر بگذارد. برای تأمین نیازهای بدن بهتر است مواد غذایی متنوع مصرف شوند. منابع پروتئینی مانند گوشت، مرغ، ماهی، تخم مرغ و حبوبات باید به صورت منظم در برنامه غذایی قرار گیرند. همچنین مصرف سبزیجات برگ سبز، میوه های تازه و غلات کامل به دریافت ویتامین ها و مواد معدنی ضروری کمک می کند. اینم بگم که مادران شیرده به دریافت کافی ید و کولین نیز نیاز دارند که در تخم مرغ، لبنیات، غذاهای دریایی و حبوبات یافت می شوند. این مواد مغذی علاوه بر سلامت مادر، در رشد مغزی نوزاد نیز نقش مهمی دارند.

طبق مقاله منتشرشده توسط CDC، هرچه نوزاد بیشتر و مؤثرتر شیر بخورد، بدن مادر پیام بیشتری برای تولید شیر دریافت می کند و حجم شیر افزایش می یابد. بنابراین اولین و مهم ترین روش افزایش شیر مادر، شیردهی مکرر و صحیح است. یعنی هر چقدر هم که تغذیه مادر، خوب باشد ولی زیاد به فرزندش شیر ندهد، نمی تواند انتظار داشته باشد که شیرش زیاد باشد.

چه غذاهایی بیشترین کمک را به افزایش شیر مادر می کنند؟

برخی غذاها به دلیل ارزش غذایی بالا بیشتر از سایر مواد خوراکی در رژیم مادران شیرده توصیه می شوند:

• جو دوسر
• خرما
• حبوبات
• بادام و گردو
• تخم مرغ
• سبزیجات برگ سبز
• کنجد و ارده
• ماهی های کم جیوه
• لبنیات

این مواد به تنهایی باعث تولید ناگهانی شیر نمی شوند، اما با تأمین انرژی و مواد مغذی مورد نیاز بدن، شرایط مطلوبی برای افزایش شیر مادر ایجاد می کنند. نکته مهم این است که نباید انتظار داشت یک ماده غذایی خاص مشکل کمبود شیر را برطرف کند. تحقیقات جدید نشان می دهند که بسیاری از خوراکی هایی که به عنوان شیرافزا شناخته می شوند، شواهد علمی قطعی برای اثربخشی ندارند و نقش اصلی را همچنان شیردهی مکرر و تخلیه مناسب سینه ایفا می کند.

چه زمانی باید برای کمبود شیر به پزشک مراجعه کرد؟

گاهی نگرانی مادر درباره کمبود شیر واقعی نیست. بسیاری از نوزادان به صورت طبیعی دفعات زیادی شیر می خواهند و این رفتار لزوماً نشانه کمبود شیر نیست. با این حال اگر نوزاد وزن گیری مناسبی ندارد، تعداد پوشک خیس او کاهش یافته است، بی حال به نظر می رسد یا علائم کم آبی بدن را نشان می دهد، باید حتماً با پزشک یا مشاور شیردهی مشورت شود. بررسی تخصصی می تواند علت اصلی کاهش شیر را مشخص کند. برخی مشکلات هورمونی، بیماری های زمینه ای یا مصرف بعضی داروها ممکن است بر تولید شیر تأثیر بگذارند.

نتیجه گیری

افزایش شیر مادر معمولاً به یک عامل خاص وابسته نیست و مجموعه ای از عادت های درست در کنار هم نتیجه مطلوب را ایجاد می کنند. تغذیه مناسب، مصرف مایعات کافی، استراحت، کاهش استرس و مهم تر از همه شیردهی منظم، نقش اصلی را در تولید شیر دارند. اگر با وجود رعایت این نکات همچنان احساس می کنید نوزاد شیر کافی دریافت نمی کند، بهتر است از پزشک یا مشاور شیردهی کمک بگیرید تا علت اصلی مشکل مشخص شود و روند شیردهی با آرامش بیشتری ادامه پیدا کند.